Hotline: 0913.842.499 | Liên hệ quảng cáo: 0945.789.363 | Email: tapchitrian@gmail.com

Quốc tế

Liên Xô suýt nữa đã xây dựng mạng internet đầu tiên trên thế giới

Cập nhật lúc 20:47 04/11/2016

Rất lâu trước khi có World Wide Web, người Liên Xô cố gắng xây dựng một mạng internet toàn liên bang. Vậy, tại sao đề án của họ không thành công?

Đối với cậu bé 12 tuổi Oleg Guimaoutdinov, học một chương trình máy tính ở nước Nga Xô-viết phần lớn có nghĩa là đánh vật với những cuốn sách. Chán nản với mớ lý thuyết đó, nhiều bạn cùng lớp Guimaoutdinov sớm bỏ cuộc. Nhưng ông thì không, mà bị cuốn hút, cảm thấy “thèm muốn” có một cỗ máy thời gian, ông kể. Vì vậy, ông và một vài người bạn đã “đi gõ cửa”.

Quay lại thời đó, vào đầu những năm 1980, thiết bị đầu - cuối máy tính được đặt trong các trường đại học và nơi làm việc, không phải trường học và hầu hết các nhà quản lý không muốn thấy trẻ em ở xung quanh chỗ họ. Nhưng Guimaoutdinov và bạn bè của mình tìm được một vài thứ về mà chương trình máy tính, rồi họ mày mò thực hành trên máy tính trong một văn phòng. Có những máy tính là bản sao chép máy tính Mỹ.

Trong những năm 1980, trẻ em của Liên Xô khao khát luyện các kỹ năng lập trình của mình sẽ phải tìm cách dùng máy tính trong các văn phòng hoặc trường đại học. (Ảnh: Getty Images)

Họ có thể không nhận ra rằng vào thời điểm đó, nhưng thứ bàn phím và màn hình lồi và mờ mịt mà họ mê mải tí toáy hằng ngày chính là sự khởi đầu của một cái gì đó đặc biệt - các mắt lưới đầu tiên của mạng lưới internet gia đình, là thứ được kỳ vọng giúp đẩy vọt nền kinh tế Liên Xô.

Trong nhiều thập kỷ, một vài nhà nghiên cứu đã thúc giục các quan chức tạo điều kiện cho họ xây dựng một mạng máy tính sẽ kết nối hàng nghìn máy trên toàn Liên Xô. Nó có thể sánh với các mạng network sending out tendrils ở Mỹ và Tây Âu vào thời điểm đó - một mạng lưới mà sẽ phát triển thành mạng Internet ngày nay.

 “Chúng ta đang nói về internet phiên bản 1.0” - Ben Peters, một nhà nghiên cứu tại Đại học Tulsa tại Oklahoma - tác giả  cuốn sách nghiên cứu “Tại sao không hình thành mạng quốc gia:  Lịch sử khó khăn của Internet Liên Xô” nói - "Một mạng máy tính mang đặc điểm thứ bậc, phân cấp, theo thời gian thực, nhằm để quản lý tất cả các luồng thông tin trong nền kinh tế mệnh lệnh", Nhưng dự án của Liên Xô, được gọi là OGAS, không bao giờ được hoàn thành. Đây là câu chuyện về những gì đã xảy ra.

Internet Liên Xô là đứa con tinh thần của Viktor Glushkov, một trong những người sáng lập của điều khiển học. Nhưng Glushkov đã phần nào lấy cảm hứng từ công việc của Anatoly Kitov -một người đam mê mạng.

Mơ ước đầu tiên của Kitov về việc “nối dây toàn Liên Xô tạo thành mạng lưới có từ năm 1959. Có một tài liệu của Nga về Kitov mang tên "Internet colonel" có ở trên mạng internet ngày nay.

Nhưng từ lúc Kitov gửi thư phác thảo đề xuất của ông tới Nikita Krushchev người sau đó trở thành nhà lãnh đạo tối cao của Liên Xô, thực tế rõ ràng là có được một hệ thống như vậy tách rời mặt đất sẽ không dễ dàng. Và những thách thức mang tính công nghệ chỉ là một phần nhỏ.

Một phần của hệ thống máy Ural-2 của Liên Xô.

“Cần nhớ rằng Liên Xô đã vận hành nhữngmạng máy tính trong toàn bộ thời gian tồn tại, nhưng chúng là mạng quân sự” - Peters nói. Tuy nhiên, một hệ thống dành cho dân thường mà có thể ảnh hưởng đến nền kinh tế? Đó là thứ gì khác. Tương tự, những mạng máy tính đầu tiên của Mỹ cũng đa phần là mạng dùng cho mục đích quân sự.

Glushkov đã bắt đầu công việc của mình về OGAS vào đầu những năm 1960. Về lý thuyết, bất cứ ai có việc làm ở Liên Xô đều có thể kết nối vào mạng, do đó dữ liệu đầu tiên cần phải được tập hợp từ tất cả mọi thứ: Từ lực lượng lao động toàn quốc, các cấp độ sản xuất, tới thị trường. Vào năm 1970, Glushkov đã có một đề xuất chi tiết, và làm mọi cách để đề xuất này đến được cấp lãnh đạo cao nhất.

Hệ thống máy tính mang tên Vitosha dưới thời Liên bang Xô-viết.

Nhưng kế hoạch thiết lập một mạng internet Xô-viết đã bị một số quan chức phản đối, họ lo ngại rằng nó sẽ gây ảnh hưởng gì đó đến sự cân bằng quyền lực giữa các bộ ngành.

Trong một cuộc tranh luận giữa các quan chức, bộ trưởng tài chính đứng lên và tuyên bố rằng ông đã hoàn toàn phản đối với ý tưởng thiết lập mạng như thế. Máy móc đã được sử dụng để hẹn giờ bật tắt đèn trong nhà, ông này nói, không cần có một mạng lưới quốc gia cho chúng. Người ta đồn đại rằng ngành tài chính thực sự suy tính xem OGAS sẽ tác động thế nào đến sự  cân bằng quyền lực giữa bộ này và Cơ quan Thống kê Trung ương của Liên Xô.

Mặc dù có sự hỗ trợ từ các quan chức khác, đề nghị Glushkov của đã bị từ chối. Nhưng ý tưởng của ông không chết - trong thực tế, ông đã chiến đấu thêm 12 năm nữa.

Một số thành phố đã được liên kết với nhau bởi các mạng cục bộ nhỏ. Và năm sau, khi Guimaoutdinov tới trường đại học ở Novosibirsk, ông tìm thấy một máy tính đã được kết nối trực tiếp đến Moscow – nơi cách đó hơn 3.000 kilômét. “Cáp được làm bằng kim loại chắc chắn và khá nặng” - ông nói. Nhưng theo Peters, đó là một thứ “chắp nối”, chưa phải là một mạng hoàn chỉnh.

Đã có những nỗ lực rất lớn để làm cho máy tính điều khiển các mạng này, theo Boris Malinovsky – người làm việc tại Viện Điều khiển học mang tên Viktor Glushkov ở Ukraine, người đã viết nhiều cuốn sách – có cả một cuốn bằng tiếng Anh - về ngành công nghiệp máy tính Xô-viết. Tuy nhiên, công việc không phải lúc nào cũng có hiệu quả hoặc đúng tiến độ.

Điều này góp phần tăng thêm e ngại về chi phí khổng lồ phải bỏ ra để hoàn thiện OGAS. Một số ước tính đưa ra mức chi phí 20 tỉ rúp - khoảng 100 tỉ USD ngày nay. Đồng thời, có thể cần tới 300.000 lao động. Vì những lý do như vậy, internet toàn Liên Xô đã không bao giờ được thiết lập.

Một người, thuộc nhóm đầu tiên, biết như thế nào là làm việc trên mạng công nghệ từ thời Liên Xô, là Vladimir Kitov - con trai của Anatoly Kitov. Vladimir Kitov hiện làm việc tại Đại học Kinh tế Plekhanov tại Moscow, Nga. Nhưng trong những năm 1970 - 1980, ông đã viết phần mềm dùng để giúp quản lý các nhà máy xe tăng khổng lồ cho quân đội Liên Xô. Ông nghĩ rằng OGAS sẽ có một tác động tích cực đến nền kinh tế của Liên Xô, giống như những kỳ vọng đầu tiên về nó.

Guimaoutdinov nhớ lại những bài giảng tôn sùng những lợi ích mà một một network như vậy sẽ mang lại. “Nó nghe có vẻ thực sự thú vị, như là có hiệu quả rất lớn trong điều kiện có ít người tham gia hơn vào các tính toán thường xuyên, chính xác hơn” - ông nói. Dữ liệu tốt hơn và dễ dàng chia sẻ hơn có thể đã giúp được nhiều cho điều hành một nền kinh tế Liên Xô.

Nhưng hệ thống Liên Xô là một tổng thể không linh hoạt - Vladimir Kitov nói. Còn Oleg Guimaoutdinov thì khẳng định: “Đã có kế hoạch và bạn không thể làm bất cứ điều gì ngoài nó”. “Người ta phải sản xuất giày màu nâu và giày màu đen, theo đúng như kế hoạch, và mặc dù không ai thích chúng - toàn bộ cửa hàng đã chất đầy không bán được, thì vẫn cứ sản xuất theo kế hoạch đi".

Trong khi đó, nhiều bộ của liên bang và các nước cộng hoà thường xuyên tranh cãi, e ngại về việc “mất sân” của mình - Guimaoutdinov nói.

Đến năm 1980, nhu cầu biến động đã trở nên cấp thiết. Nhưng rốt cuộc, đã không có một mạng internet toàn liên bang nào trong chương trình cải tổ của nhà lãnh đạo Mikhail Gorbachev nhằm giải quyết một số vấn đề sâu xa nhất của Liên Xô! Không có thứ gì mới để thay thế cho OGAS.

Một bộ vi xử lý (con chip) của máy tính trên tàu vũ trụ con thoi Ural của Liên Xô.   

Điều bất lợi lớn là cái chết sớm của Glushkov - kiến ​​trúc sư của hệ thống - người đã đóng một vai trò quan trọng trong việc đấu tranh để thiết lập hệ thống mạng toàn Liên Xô. Glushkov đã chết vào năm 1982, ở tuổi 58, sau thời gian dài bệnh tật. "Điều đó, về cơ bản là gió đã hướng ra ngoài cánh buồm" - Peters nói.

Nhưng vào những năm 1980, ý tưởng của OGAS đang được thảo luận trong phương tiện truyền thông công cộng và trong các trường học - nơi sinh viên như Guimaoutdinov nghe nói rất nhiều về nó - và trong một thời gian người khác tiếp quản nơi Glushkov để lại.

 

Một người trong số đó là Mikhail Moiseyevich Botvinnik - một kiện tướng cờ vua và nhà khoa học máy tính. Botvinnik thử nghiệm với những chương trình máy tính chơi cờ vua đầu tiên và đã cố gắng để phát triển phần mềm bắt chước não của một đại kiện tướng cờ. Các thuật toán của ông đã được sử dụng để giúp vạch kế hoạch bảo trì các nhà máy điện của Liên Xô.

Theo Peters, khi Liên Xô tan rã trong cơn khủng hoảng ở những năm đầu thập niên 1990, Botvinnik – khi đó đả ở tuổi 80 - đã cố gắng tác động để Boris Yeltsin quan tâm đến ý tưởng  một mạng máy tính mà có thể cứu nền kinh tế. Nhưng giống như Glushkov, Anatoly Kitov và nhiều người khác đi trước ông, Botvinnik đã không đạt được gì. Chỉ vài năm sau đó, World Wide Web, được xây dựng trên một mạng internet đã phát triển từ mạng Arpanet của Mỹ, sẽ trở thành mạng toàn cầu.

Câu chuyện về những gì đã xảy ra với Internet Xô-viết cũng khá tương đồng với những điều khác ở Liên Xô. Nhưng nó cũng là câu chuyện về ước vọng công nghệ của thời đại – về sự huy hoàng của cuộc sống con người hôm nay nhưng thời đó mới chỉ là ước vọng.

Peters đề cập đến một cộng đồng những nhà điều khiển học làm việc dưới trướng Glushkov. Họ mải mê thực hiện ý tưởng về một “nhà nước ảo” gọi là cybertonia, và phát hành hộ chiếu giả cho bản thân họ như là một cho vui. Cybertonia như là một phiên bản đồ chơi của các mạng xã hội chúng ta sử dụng ngày nay.

Bây giờ chúng ta sống trong một thế giới nối mạng, chúng ta có thể thấy rằng những người ủng hộ của OGAS và kế hoạch như thế đã đi trước thời đại. Những người như Anatoly Kitov, Glushkov và Botvinnik biết rằng kết nối sẽ là tất cả ở tương lai.

Những người Nga có thể đã rớt lại sau trong cuộc đua dài, nhưng họ chắc chắn đã từng dẫn đầu trong trò chơi.

Đỗ Đức (Theo BBC)

Chia sẻ:

Bình chọn: (0 Lượt bình chọn)

Ý kiến bạn đọc (0)

Các tin khác