QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG TA VỀ XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN VĂN HÓA, CON NGƯỜI VIỆT NAM ĐÁP ỨNG YÊU CẦU PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Vấn đề xây dựng và phát triển văn hóa và con người Việt Nam luôn được Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm. Ngay từ năm 1943, Đảng ta đã chủ trương xây dựng Đề cương nền văn hóa mới; Đến năm 1998, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam ra Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII về: Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, Nghị quyết có ý nghĩa như một Cương lĩnh văn hóa trong thời kỳ đổi mới, tạo tiền đề cho Đảng ta từng bước thực hiện mục tiêu xây dựng phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong giai đoạn cách mạng mới.

QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG TA VỀ XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN VĂN HÓA, CON NGƯỜI VIỆT NAM ĐÁP ỨNG YÊU CẦU PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Đại tá, Cù Huy Điển, Viện Trưởng Viện phát triển Văn hóa dân tộc bên phải trao Quyết định cho đồng chí Trần Nam Chuân

Sau 15 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII), sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đã có chuyển biến tích cực, đạt kết quả quan trọng. Tư duy lý luận về văn hóa có bước phát triển mới; nhận thức về văn hóa của các cấp, các ngành và toàn dân được nâng lên. Đời sống văn hóa của nhân dân ngày càng phong phú, nhiều giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc được phát huy, nhiều chuẩn mực văn hóa, đạo đức mới được hình thành. Sản phẩm văn hóa, văn học nghệ thuật ngày càng phong phú, đa dạng; công nghệ thông tin, nhất là thông tin đại chúng có bước phát triển mạnh mẽ. Nhiều phong trào, hoạt động văn hóa đạt được những kết quả cụ thể, thiết thực; phát huy được truyền thống văn hóa gia đình, dòng họ, cộng đồng và xã hội... 

Xã hội hóa hoạt động văn hóa ngày càng được mở rộng, góp phần đáng kể vào việc xây dựng các thiết chế văn hóa ứng xử chuẩn mực. Nhiều di sản văn hóa vật thể và phi vật thể được bảo tồn, tôn tạo; nhiều phong tục, tập quán của đồng bào dân tộc thiểu số được nghiên cứu, sưu tầm và phục dựng; hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo và sinh hoạt văn hóa tâm linh của nhân dân được quan tâm. Công tác quản lý nhà nước về văn hóa được tăng cường, thể chế văn hóa từng bước được hoàn thiện. Tuy nhiên, so với những thành tựu trên lĩnh vực chính trị, kinh tế, quốc phòng, an ninh, đối ngoại, thành tựu trong lĩnh vực văn hóa chưa tương xứng; chưa đủ để tác động có hiệu quả xây dựng con người và môi trường văn hóa lành mạnh. 

Tuy nhiên, môi trường văn hóa hiện nay còn tồn tại tình trạng thiếu lành mạnh, ngoại lai, trái với thuần phong mỹ tục; tệ nạn xã hội, tội phạm có chiều hướng gia tăng. Thực trạng đó đòi hỏi phải có những quan điểm chỉ đạo và chủ trương, giải pháp mới về xây dựng nền văn hóa, xây dựng con người mới, đặc biệt phải có nhận thức mới về vai trò của văn hóa trong phát triển. Nghị quyết Đại hội XII của Đảng nhấn mạnh: "Xây dựng nền văn hóa Việt Nam phát triển toàn diện, hướng đến chân-thiện-Mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ, khoa học. Văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc vì mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, dân chủ công bằng, văn minh"[i].

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng đã từng nói: "Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, tạo điều kiện để xây dựng con người Việt Nam đẹp về nhân cách, đạo đức, tâm hồn; cao về trí tuệ, năng lực, kỹ năng sáng tạo; khỏe về thể chất; nâng cao trách nhiệm xã hội, nghĩa vụ công dân, ý thức tôn trọng, tuân thủ pháp luật". Điều này có nghĩa phát triển văn hóa không thể tách rời với phát triển con người. Nghị quyết Hội nghị Trung ương 9 (khóa XI) chỉ rõ: "Hoàn thiện các chuẩn mực giá trị văn hóa và con người Việt Nam, tạo môi trường và điều kiện để phát triển về nhân cách, đạo đức, trí tuệ, năng lực sáng tạo, thể chất, tâm hồn, trách nhiệm xã hội, nghĩa vụ công dân, ý thức tuân thủ pháp luật; đề cao tinh thần yêu nước, tự hào dân tộc, lương tâm, trách nhiệm của mỗi người với bản thân mình, với gia đình, cộng đồng, xã hội và đất nước"[i].

Nghị quyết Đại hội XII của Đảng chỉ rõ: "Xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện phải trở thành một mục tiêu của chiến lược phát triển. Đúc kết và xây dựng hệ giá trị văn hóa và hệ giá trị chuẩn mực của con người Việt Nam thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế, tạo môi trường và điều kiện để phát triển về nhân cách, đạo đức, trí tuệ, năng lực sang tạo, thể chất, tâm hồn, trách nhiệm xã hội, nghĩa vụ công dân, ý thức tuân thủ pháp luật"[i]. Văn hóa chính trị, văn hóa Đảng cũng là một bộ phận của văn hóa dân tộc, bộ phận tiên tiến nhất, ưu tú nhất, bởi: "Đảng là đạo đức, là văn minh". Văn hóa trong Đảng, văn hóa trong chính trị càng gắn chặt, càng sâu sắc bao nhiêu, thì hiệu quả mang lại cao bấy nhiêu, bởi trong bất kỳ thời đại nào, văn hóa, nhân cách, đạo đức, nhân phẩm không thể tách rời con người.

Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, phù hợp với bối cảnh phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Xây dựng văn hóa trong hệ thống chính trị, trong từng cộng đồng làng, bản, khu phố, cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp và mỗi gia đình. Phát huy vai trò của gia đình, cộng đồng, xã hội trong việc xây dựng môi trường văn hóa, làm cho văn hóa trở thành nhân tố thúc đẩy con người Việt Nam hoàn thiện nhân cách. Nghị quyết Hội nghị Trung ương 9 (khóa XI) Đảng ta chỉ rõ: (1). Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu, động lực phát triển bền vững đất nước. Văn hóa phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội. (2). Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, thống nhất trong đa dạng của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, với các đặc trưng dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học. (3). Phát triển văn hóa vì sự hoàn thiện nhân cách con người và xây dựng con người để phát triển văn hóa. Trong xây dựng văn hóa, trọng tâm là chăm lo xây dựng con người có nhân cách, lối sống tốt đẹp, với các đặc tính cơ bản: yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết, cần cù, sáng tạo. (4). Xây dựng đồng bộ môi trường văn hóa, trong đó chú trọng vai trò của gia đình, cộng đồng. Phát triển hài hòa giữa kinh tế và văn hóa; cần chú ý đầy đủ đến yếu tố văn hóa và con người trong phát triển kinh tế. (5). Xây dựng và phát triển văn hóa là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân là chủ thể sáng tạo, đội ngũ trí thức giữ vai trò quan trọng. Đến Đại hôi XII, Đảng ta nhấn mạnh: "Tôn vinh cái đúng, cái tốt đẹp, tích cực, cao thượng; nhân rộng các giá trị cao đẹp, nhân văn. Đấu tranh phê phán, đẩy lùi cái xấu, cái ác, thấp hèn, lạc hậu; chống các quan điểm, hành vi sai trái, tiêu cực ảnh hưởng xấu đến đến xây dựng nền văn hóa, làm tha hóa con người. Có giải pháp ngăn chặn và đẩy lùi sự xuống cấp về đạo đức xã hội, khắc phục những mặt hạn chế của con người Vệt Nam"[i]. Có thể thấy mối quan hệ biện chứng giữa kinh tế, chính trị và văn hóa và đối ngoại ngày càng chiếm vị trí đặc biệt quan trọng trong đường lối xây dựng và phát triển đất nước, thể hiện tầm nhìn sáng suốt của Đảng về quá trình phát triển bền vững đất nước. 

Để không ngừng nâng cao chất lượng, hiệu quả cuộc vận động xây dựng nếp sống văn hóa trong cộng đồng các dân tộc Việt nam hiện nay, tôi thấy cần thực hiện tốt mấy giải pháp cơ bản sau:

1. Gắn các hoạt động văn hóa với bồi dưỡng, giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức cách mạng cho các tầng lớp nhân dân, nhất là thế hệ trẻ trong xây dựng đời sống văn hóa mới với nâng cao nhân thức văn hóa ứng xử trong sinh hoạt cộng đồng. Từng bước xây dựng, hoàn thiện đi đôi với nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của các chuẩn mực văn hóa trong ứng xử. Tạo điều kiện để mọi người dân chủ động tổ chức các hoạt động văn hóa cộng đồng. 

2. Phát huy các giá trị, nhân tố tích cực trong văn hóa ứng xử; khuyến khích các hoạt động văn hóa lành mạnh gắn bó với nhiệm vụ, hướng thiện, nhân đạo, nhân văn, tiến bộ, thân thiện. Khuyến khích các hoạt động văn hóa với những giá trị mới về con người với các phẩm chất về trách nhiệm xã hội.

3. Chú trọng chăm lo xây dựng văn hóa trong ứng xử; truyền thống văn hóa "uống nước nhớ nguồn", "đền ơn đáp nghĩa" coi đây là nhân tố quan trọng để xây dựng nếp sống văn minh, lành mạnh. Trong đó, trọng tâm là xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, chiến sĩ, con người Việt Nam có phẩm chất đạo đức, tận tụy, hết lòng phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân; có ý thức thượng tôn pháp luật, dân chủ đi đôi với kỷ luật, kỷ cương; tự do cá nhân gắn với trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ công dân. Ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống; "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" trong nội bộ.

4. Thường xuyên quan tâm xây dựng con người thực sự là trung tâm trong quá trình thực hiện nhiệm vụ chính trị. Tạo lập môi trường văn hóa pháp lý, lành mạnh, tiến bộ, hiện đại để mọi người tích cực xây dựng, bồi dưỡng, giáo dục phát triển văn hóa ứng xử. Xây dựng văn hóa ứng xử với ý thức tôn trọng pháp luật, giữ chữ tín, văn hóa lành mạnh, vì sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Chú thích:
 

Đại tá, Cù Huy Điển

Viện Trưởng Viện phát triển Văn hóa dân tộc


[i] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nxb CTQG, H. 2016, tr.127.


[i] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nxb CTQG, H. 2016, tr.126, 127.


[i] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Nghị quyết Hội nghi Trung ương 9 (khóa XI).


[i] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nxb CTQG, H. 2016, tr.126.
 


[i] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nxb CTQG, H. 2016, tr.126.