Thầy giáo Tống Văn Trân - Người con ưu tú đất thành Nam

(ĐTTA) - Đồng chí Tống Văn Trân sinh năm 1905 tại làng Tân Cầu, xã Yên Tiến, huyện Ý Yên tỉnh Nam Định. Sinh ra và lớn lên vào lúc đất nước lầm than, cơ cực, điều đó đã tác động sâu sắc đến tâm hồn Tống Văn Trân. Bên cạnh việc dạy chữ cho học trò, đồng chí Tống Văn Trân còn ấp ủ một hoài bão lớn hơn là đào tạo các em để trở thành những người có tình yêu quê hương, đất nước.

Thầy giáo Tống Văn Trân - Người con ưu tú đất thành Nam

Thầy giáo Tống Văn Trân (1905 - 1935) Nhà yêu nước - Vị tiền bối cách mạng - Cựu tù Côn Đảo - Ảnh tư liệu lịch sử

Ngay tại quê hương, đồng chí thường xuyên được cha mẹ kể cho nghe về những tấm gương yêu nước tiêu biểu như cụ Phạm Văn Nghị, Lã Xuân Oai, Phạm Trung Thứ… đã gây xúc động mạnh mẽ đến đồng chí.

Năm lên 8 tuổi Tống Văn Trân được cha mẹ cho đi học tại trường làng rồi học ở trường tiểu học tổng Cát Đằng. Học xong bậc tiểu học anh xin thi vào trường sư phạm Hà Nội.

Là một thanh niên ham học hỏi, sớm được ảnh hưởng tinh thần yêu nước, nên khi ra học ở Hà Nội, được sống trong hoàn cảnh mới, đồng chí đã tham gia ngay vào các phong trào đấu tranh sôi nổi. 

Ngoài giờ học ở trường đồng chí đã đến các thư viện tìm sách báo, tài liệu để học, để tìm hiểu các phong trào yêu nước. 

Đồng chí đã tham dự nhiều buổi nói chuyện về văn thơ yêu nước, về tình hình trong nước và thế giới. Nhờ vậy, ngay từ thời kỳ học ở Hà Nội đồng chí Tống Văn Trân đã được biết về Lênin về nước Nga Xô Viết... Từ đó đã bắt đầu hình thành trong người thanh niên ấy niềm khát vọng lớn lao: xóa bất công và tìm đường cứu nước.

Năm 1924, tốt nghiệp trường Sư phạm, đồng chí được điều về dạy học ở quê nhà. Bên cạnh việc dạy chữ cho học trò, đồng chí Tống Văn Trân còn ấp ủ một  hoài bão lớn hơn là đào tạo các em để trở thành những người có tình yêu quê hương, đất nước, giúp ích cho xã hội sau này.

Đầu 1926, đồng chí ra Nam Định dự lễ truy điệu nhà yêu nước Phan Chu Trinh. Buổi lễ đã để lại ấn tượng sâu sắc trong tâm hồn của nhà giáo trẻ. Trở về làng Nguyễn, thầy Trân đã tổ chức cho học sinh làm lễ truy điệu cụ Phan Chu Trinh. 

Tới dự  lễ truy điệu cụ Phan Chu Trinh có nhiều thanh niên, các bạn đồng nghiệp của đồng chí và nhân dân. Sau buổi lễ này, học sinh và nhân dân trong huyện càng hiểu hơn và quý mến đồng chí. Từ đấy nhiều bạn đồng nghiệp, thanh niên thường đến nơi dạy học của đồng chí để đàm luận về tình hình xã hội, về con đường cứu nước, cứu dân của các bậc sỹ phu yêu nước đương thời.

Giữa năm 1927, đồng chí Tống Văn Trân được kết nạp vào tổ chức hội Việt Nam thanh niên cách mạng ở Nam Định. Được giao nhiệm vụ để gây dựng phong trào cách mạng ở địa phương, đồng chí rất phấn khởi, hăng hái tuyên truyền, giới thiệu  hội viên. 

Một số bạn đồng nghiệp và học sinh được đồng chí giác ngộ đã được vinh dự kết nạp vào tổ chức dưới sự lãnh đạo của tỉnh bộ Hội Việt Nam cách mạng thanh niên Nam Định. 

Tháng 4 năm 1928, kỳ bộ hội Việt Nam cách mạng thanh niên Bắc kỳ đã cử người về mở lớp huấn luyện cho cán bộ chủ chốt trong tỉnh. Đồng chí Tống Văn Trân đã được chọn đi dự lớp huấn luyện này. 

Hết đợt huấn luyện, đồng chí Tống Văn Trân được cử về quê hương hoạt động. Nhờ được học tập, hiểu biết sâu rộng hơn về chủ nghĩa Mác-  Lênin, về đường lối cách mạng, và phương pháp hoạt động, khi được phân công trở lại quê hương công tác, đồng chí Tống Văn Trân chú ý công tác bồi dưỡng cán bộ, hội viên ở cơ sở. Nhiều đồng chí được học tập và hăng hái tham gia hoạt động trong các tổ chức cách mạng.

Để chào mừng ngày quốc tế lao động năm 1928, đồng chí Tống Văn Trân đã soạn thảo nội dung tuyên truyền in truyền đơn, bố trí cho anh em đưa đi rải truyền đơn trong huyện. Đồng chí còn tổ chức treo cờ Đảng trên nóc miếu thổ thần xã Yên Phong. Từ đó trở đi (1928) phong trào cách mạng ở Ý Yên phát triển mạnh ở nhiều nơi trong  huyện. 

Ngày 19/6/1929, Tỉnh bộ Đông Dương cộng sản Đảng Nam Định thành lập, những hội viên tiên tiến nhất của Hội Việt Nam cách mạnh thanh niên đã được lựa chọn kết nạp vào Đảng. Đồng chí Tống Văn Trân là một trong những đồng chí ở Phong Doanh được kết nạp vào Đảng và được Tỉnh bộ Nam Định phân công phụ trách phong trào tại huyện Ý Yên và Phong Doanh.

Sau ngày thành lập chi bộ Đông Dương cộng sản Đảng ở huyện được ít lâu, đồng chí Tống Văn Trân được điều lên công tác ở cơ quan tỉnh ủy. 

Thầy giáo Tống Văn Trân Người con ưu tú đất thành Nam
Đại diện lãnh đạo huyện Ý Yên đánh trống khai trường chào mừng năm học mới 2020 - 2021.

Ngày 20 /10/1929, đồng chí Tống Văn Trân đang chuẩn bị bàn giao phong trào để đi nhận công tác mới thì bị địch bắt và đưa về giam ở nhà lao Nam Định. 

Bọn mật thám ở Nam Định thay nhau tra tấn đồng chí. Chúng dùng mọi cực hình buộc đồng chí phải "thú tội", nhưng đồng chí đã kiên cường chịu đựng. Đồng chí vẫn lạc quan, tin tưởng, vẫn ca hát, vẫn làm thơ, ngâm thơ cổ vũ tinh thần yêu nước, chống thực dân, phong kiến.

Ngày 16/1/1930, thực dân Pháp đưa đồng chí Tống Văn Trân cùng 27 Đảng viên và quần chúng cách mạng ra xử tại tòa án Nam Định. Tống Văn Trân bị kết án tử hình và 24 đồng chí khác bị kết án từ 1 năm đến khổ sai chung thân, tất cả anh em đều đứng lên hô vang khẩu hiệu "Chống án bất công", "Đả đảo đế quốc Pháp" "Ủng hộ liên bang Xô Viết", "Đảng cộng sản Đông Dương muôn năm".

Ngày 26/3/1930, thực dân Pháp phải đưa thầy giáo Tống Văn Trân và những người cộng sản ở Nam Định lên tòa thượng thẩm ở Hà Nội xử lại. 

Tinh thần yêu nước, bất khuất của Tống Văn Trân đã cảm hóa được cả một số lính và những luật sư bào chữa. Đồng thời cùng với sự đấu tranh mạnh mẽ của nhân dân, phiên tòa phải kéo dài đến 3 ngày và tuyên giảm án cho đồng chí Tống Văn Trân, từ án tù tử hình xuống án chung thân, rồi đầy đi Côn Đảo.

Thời gian ở Côn Đảo, đồng chí Tống Văn Trân cùng những người cộng sản tiếp tục tuyên truyền cách mạng và đã tham gia chi ủy trong chi bộ nhà tù. Năm 1934, đồng chí Tống Văn Trân đã cùng 9 đồng chí được sự giúp đỡ của chi bộ nhà tù tổ chức vượt ngục thành công và trở về hoạt động trong phong trào cách  mạng ở các tỉnh Nam Bộ.

Đầu năm 1935, xứ ủy Nam Kỳ điều đồng chí Tống Văn Trân về công tác ở Sài Gòn. Đồng chí được bầu vào ban thường vụ xứ ủy Nam Kỳ và được giao nhiệm vụ trực tiếp phụ trách phong trào ở Sài Gòn - Gia Định. 

Sau đại hội thứ nhất của Đảng năm 1935, đồng chí được trung ương giao nhiệm vụ củng cố lại đảng bộ miền Trung. Tại đây, đồng chí Tống Văn Trân đã cùng với các đồng chí cán bộ miền Trung tích cực hoạt động và đã mở nhiều lớp huấn luyện đào tạo cán bộ cách mạng.

Sau đại hội đảng bộ Trung Kỳ, đồng chí Tống Văn Trân nhận chỉ thị về Sài Gòn công tác. Về đến Sài Gòn, đồng chí bị địch vây bắt đưa về nhà giam ở khám lớn Sài Gòn... Tại đây, chúng dùng đủ các hình thức tra tấn man rợ nhưng không khuất phục được tinh thần và ý chí của đồng chí Tống Văn Trân. Do bị địch tra tấn quá kiệt sức đồng chí đã anh dũng hy sinh tại sở mật thám Sài Gòn ở tuổi 30.

Kể từ ngày mới được giác ngộ, tham gia hoạt động cho Đảng, cho cách mạng đồng chí Tống Văn Trân đã đem hết trí tuệ, sức lực của mình để tuyên truyền, xây dựng phong trào cách mạng, xây dựng Đảng bộ Ý Yên, Phong Doanh; Đảng bộ tỉnh Bến Tre, Đảng bộ Sài Gòn, Đảng bộ Trung Kỳ...

Đồng chí hy sinh vào giữa độ tuổi 30 đang dồi dào sức sống và kinh nghiệm công tác. Cuộc đời chiến đấu cho cách mạng của đồng chí thật vô cùng trong sáng và dũng cảm. Cuộc đời hoạt động cách mạng của đồng chí Tống Văn Trân đã thể hiện đầy đủ ý nghĩa cao đẹp như những bài thơ tâm huyết mà đồng chí đã viết bằng máu của mình ngay những ngày đầu tham gia cách mạng và bị tù đầy.

Ghi nhớ tới công lao to lớn của đồng chí, tỉnh Nam Định đã đặt tên trường PTTH mang tên đồng chí tại quê hương Ý Yên. Thành phố Hồ Chí Minh đã đặt tên đường mang tên Tống Văn Trân tại quận 11./.

L.Thùy