Tìm liệt sĩ - còn bao điều trăn trở

Đất nước đã thống nhất 45 năm, nhưng còn rất nhiều liệt sĩ vẫn chưa được về với gia đình quê hương bản quán. Biết rằng sự hi sinh của cả dân tộc Việt Nam là rất lớn không gì tính nổi. Bao người vợ, người mẹ… vẫn từng ngày từng giờ đau đáu khắc khoải chờ mong tìm được chồng con mình.

Tìm liệt sĩ - còn bao điều trăn trở

Đất nước đã thống nhất 45 năm, nhưng còn rất nhiều liệt sĩ vẫn chưa được về với gia đình quê hương bản quán. Biết rằng sự hi sinh của cả dân tộc Việt Nam là rất lớn không gì tính nổi. Bao người vợ, người mẹ… vẫn từng ngày từng giờ đau đáu khắc khoải chờ mong tìm được chồng con mình.

Hình ảnh phân tích không ảnh sau trận đánh và ảnh vệ tinh hiện tại để xác định vị trí mộ tập thể 323 liệt sĩ sư đoàn 9 và trung đoàn 88 hi sinh ngày 7 tháng 5 năm 1969 ở Cầu Vịnh, An Cơ, Tây Ninh (FSB Crook).

Bao năm qua việc tìm kiếm các liệt sĩ vẫn được các cơ quan chức năng và nhân dân chú trọng thực hiện. Số lượng liệt sĩ đã tìm thấy là rất lớn, nhưng số liệt sĩ chưa tìm thấy, vẫn còn nhiều. Trong đó những liệt sĩ do đối phương chôn cất, chúng ta vẫn chưa tìm được bao nhiêu. Chúng ta cũng nhận được nhiều thông tin các mộ liệt sĩ tập thể do phía Mỹ cung cấp qua dự án MIA. Nhưng vì một số vấn đề nhậy cảm và thiếu sự tương tác nên thông tin không đầy đủ làm cho việc tìm kiếm gặp nhiều khó khắn, kết quả chưa được như mong đợi. Trong khoảng 10 năm trở lại đây, internet tốc độ cao phát triển. Các mạng xã hội ra đời đã kết nối được mọi người với nhau. Trí tuệ nhân tạo giúp cho con người ở khắp nơi trên thế giới gắt kết vượt qua bất đồng ngôn ngữ. Từ những thành tựu kĩ thuật đó chúng ta đã có thể kết nối với các kho tư liệu không lồ về chiến tranh VIệt Nam. Những bản đồ quân sự, hình ảnh, không ảnh, tài liệu, báo cáo, bản cung… mà đối phương lưu trữ trước là tuyệt mật, thì nay chúng ta cũng đã được tiếp cận một phần. Đặc biệt là chúng ta đã có thể kết nối trực tiếp được với các cựu chiến binh Mỹ là nhân chứng về các ngôi mộ tập thể mà họ đã chôn các liệt sĩ của chúng ta. Đấy là nhưng thông tin vô cùng quý báu mà nhiều khi chúng ta không thể biết được do sự tàn khốc của cuộc chiến.

Cựu chiến binh Mỹ Bob Connor (trái), Martin Strones (phải) trở lại Biên Hòa cùng đại tá Mai Xuân Chiến tìm kiếm mộ 150 liệt sĩ hi sinh trong trận tết Mậu Thân.

Năm 2017 từ thông tin tình cờ của cựu chiến binh Mỹ Bob Connor trên internet, cùng với việc phân tích tư liệu từ cả hai phía, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị. Bộ CHQS tỉnh Đồng Nai trong một thời gian rất ngắn chưa tới 6 tháng đã tìm thấy một tập thể của khoảng 150 liệt sĩ hi sinh trong tận Mậu Thân ở phía đông sân bay Biên Hòa. Đấy là một kì tích, từ đó mở ra một giai đoạn mới trong việc tìm kiếm liệt sĩ. Chúng ta đã có thể trực tiếp kết nối với các cựu chiến binh Mỹ. Họ cũng trở thành người đi vận động các cựu chiến binh Mỹ khác vượt qua các rào cản mà trực tiếp cung cấp thông tin cho chúng ta. Thậm chí họ còn chủ động nghiên cứu lịch sử các trận đánh chúng ta có thương vong lớn, rồi từ đó, đi tìm các cựu chiết binh Mỹ đã tham ra trận đánh để nắm bắt thông tin về các ngôi mộ liệt sĩ tập thể. Đấy là việc làm nhân đạo có ý nghĩa nhân văn to lớn. Tuy nhiên vì thời gia đã quá lâu trên dưới nửa thế kỉ, nhiều kí ức có nhưng sai biệt nhất là việc ước lượng cự li và khoảng cách. Điều đó cần phải có các hình ảnh, bản đồ để đối chiếu và hiệu chỉnh. Mà những tư liệu đó không phải một lúc chúng ta có thể thu thập hay phân tích ngay được. Chính vì thế mà phạm vi tìm kiếm thường có diện tích rất lớn. Muốn thu hẹp phạm vi tìm kiếm cho chính xác cần sự vào cuộc nghiên cứu của nhiều người cùng tham gia. 

Cựu chiến binh - Phi công trực thăng AH-1 Richard W Magner đang thắp hương cho các liệt sĩ ở nghĩa trang liệt sĩ Dương Minh Châu. Ông vẫn đang giúp đỡ tìm kiếm thông tin các mộ tập thể địa bàn Bình Dương, Bình Phước, Tây Ninh...

Trong chuyện này, điều trăn trở lớn nhất là các nhân chứng đều đã trên dưới 80 tuổi, thời gian của họ không còn nhiều nữa. Nếu như chúng ta không đẩy nhanh việc tìm kiếm khai thác thông tin thì sẽ có rất nhiều liệt sĩ sẽ mãi mãi không được tìm thấy. Mặt khác, nếu như chúng ta không có các phương pháp hiện đại phù hợp thì việc tìm kiếm sẽ kéo dài và rất tốn kém mà hiệu quả sẽ không cao. Rất mong các cơ quan chức năng đánh giá vấn đề đúng mức. Từ đó có cách thức, kế hoạch thực hiện phù hợp mới mong sớm có nhiều hơn các liệt sĩ được trở về với gia đình.

Kiến trúc sư - Nguyễn Xuân Thắng

TP. HCM tháng 3/2020.