Trần Văn Lan - Sáng ngời hình ảnh quê hương Mỹ Lộc

(ĐTTA) - Đồng chí Trần Văn Lan sinh năm 1899 trong một gia đình nông dân nghèo thôn Hữu Bị, xã Mỹ Trung, huyện Mỹ Lộc, tỉnh Nam Định.

Trần Văn Lan - Sáng ngời hình ảnh quê hương Mỹ Lộc

(ĐTTA) - Đồng chí Trần Văn Lan sinh năm 1899 trong một gia đình nông dân nghèo thôn Hữu Bị, xã Mỹ Trung, huyện Mỹ Lộc, tỉnh Nam Định.

Trường học mang tên đồng chí Trần Văn Lan

Sinh ra và lớn lên trong cảnh đất nước lầm than, cơ cực dưới sự thống trị của thực dân Pháp, vì thế, tuổi thơ của Trần Văn Lan chịu nhiều thiệt thòi, cay đắng. Khi mới 14, 15 tuổi ông đã phải bước chân vào làm kiếp thợ trong nhà máy Dệt. Mỗi lần tận mắt chứng kiến những nghịch cảnh đau lòng của giai cấp công nhân do chính sách bóc lột của giới chủ và bọn cai, ký, trong ông lại trào dâng sự uất ức, căm thù bọn thực dân Pháp và thấy xót xa với nỗi nhục của người dân mất nước.

 

Tháng 6/1927, Trần Văn Lan tham gia tổ chức Hội Việt Nam cách mạng thanh niên. Với tài năng và đức độ của đồng chí Trần Văn Lan, đã được chi bộ bầu đồng chí làm Bí thư chi bộ đầu tiên nhà máy Sợi, gồm 8 đồng chí. Từ đó, đồng chí lấy bí danh là Giáp, anh em còn quý mến đặt cho bí danh nữa là "Cóc". Cái tên Giáp Cóc gắn bó với ông từ đó. Được anh em tin tưởng, đồng chí càng thêm vững tin vào con đường mình đã chọn. Từ đây, đồng chí Trần Văn Lan và các đồng chí trong chi bộ  đã hòa mình vào phong trào chung của  cách mạng, nắm vững mọi hoạt động của địch trong các nhà máy, tập trung tuyên truyền, giác ngộ công nhân, phát triển thêm hội viên của Hội Việt Nam cách mạng thanh niên.

 

Khi được tiếp nhận tư tưởng cách mạng thông qua sách báo tiến bộ, đặc biệt là tác phẩm "Đường cách mệnh", báo Thanh niên,… đã giúp đồng chí trưởng thành vượt bậc về tư tưởng, nhận thức; thấy rõ bản chất áp bức bóc lột của chủ nghĩa đế quốc và thấu hiểu lời dạy của đồng chí Nguyễn Ái Quốc "Chỉ có bản thân tự lực đấu tranh mới mong giải phóng được". Từ đây, Trần Văn Lan thực sự tin tưởng và dũng cảm bước vào con đường đấu tranh cách mạng với quyết tâm mang hết nhiệt huyết của tuổi thanh xuân chiến đấu, hy sinh cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp.

 

Đầu năm 1929, trong hội nghị chuẩn bị cho đại hội Tổng bộ Việt Nam cách mạng thanh niên, đồng chí Trần Văn Lan đã phát biểu ý kiến nêu lên yêu cầu bức thiết là cần thành lập một Đảng cộng sản để lãnh đạo phong trào cách mạng. Ý kiến của đồng chí được hội nghị thảo luận sôi nổi và nhất trí cao.

 

Ngày 17/6/1929, đúng như nguyện vọng của Trần Văn Lan và các hội viên có tư tưởng cách mạng tiên tiến, đồng thời đáp ứng đòi hỏi cấp bách của cách mạng, tổ chức Đông Dương Cộng sản Đảng được thành lập. Hai ngày sau, Đông Dương Cộng sản Đảng Nam Định cũng được ra đời do đồng chí Nguyễn Hới làm Bí thư. Trần Văn Lan được đồng chí Nguyễn Hới chỉ định tham gia Ban cán sự của Tỉnh ủy, trực tiếp lãnh đạo tổ chức Công hội đỏ ở địa phương.

 

Ngay sau khi thành lập Đông Dương Cộng sản Đảng Nam Định, Đồng chí Trần Văn Lan cùng với chi bộ nhà máy Sợi lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức 4 cuộc bãi công chống lại bọn tư bản Pháp, khiến cho chúng vô cùng hoảng sợ.

 

Lo ngại trước sự lớn mạnh của phong trào công nhân và tổ chức Công hội đỏ; tháng 8-1929, thực dân Pháp đã dò la, theo dõi bắt đồng chí Trần Văn Lan cùng ba đồng chí. Sau mấy tháng giam cầm, tra tấn đồng chí ở Hà Nội nhưng không khai thác được gì ở đồng chí và không có chứng cứ buộc kẻ thù phải trả tự do cho đồng chí Trần Văn Lan.

 

Trở về với Đảng tiếp tục hoạt động cách mạng, đồng chí được điều động ra công tác tại Ban Công vận của Đông Dương Cộng sản Đảng tại Hải Phòng. Tháng 12 năm 1929, Tổng Công hội Bắc Kỳ được thành lập, đồng chí được bầu vào Ban Chấp hành.

 

Ngày 3/2/1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, đánh dấu bước ngoặt đối với cách mạng Việt Nam và đồng chí Trần Văn Lan được tham gia Ban chấp hành Trung ương Đảng lâm thời.

 

Trong những đợt đi nghiên cứu khảo sát thực tế về phong trào công nhân và nông dân ở Bắc Kỳ để chuẩn bị dự thảo bản Luận cương chính trị của đồng chí Trần Phú (giữa năm 1930), đồng chí Trần Văn Lan được giao trách nhiệm đi cùng và cung cấp tình hình ở Nam Định, Hải Phòng, khu mỏ Hồng Gai, Thái Bình cho đồng chí Trần Phú.

 

Tháng 10/1930, tại Hội nghị Trung ương lần thứ nhất họp ở Hương Cảng, dưới sự chủ tọa của Nguyễn Ái Quốc, đồng chí Trần Văn Lan được công nhận là ủy viên Trung ương Đảng chính thức, đại diện Trung ương tại miền Bắc và được phân công làm Trưởng ban tài chính của Đảng.

 

Ngày 20/4/1931, giữa lúc đồng chí Trần Văn Lan đang làm việc cùng với một số đồng chí tại cơ quan tài chính của Đảng ở số nhà 8, phố Quảng Lạc (nay là phố Mạc Đĩnh Chi, thành phố Hải Phòng) thì bị tên Nghiêm Thượng Biền - Xứ ủy viên xứ ủy Bắc Kỳ phản bội, đã chỉ điểm cho Chánh mật thám Bắc Kỳ Puy-Giôn và Chánh mật thám Hải Phòng Bu-đen đem lực lượng đến vây bắt.

 

Biết đồng chí Trần Văn Lan là ủy viên Trung ương Đảng, địch đã sử dụng mọi thủ đoạn dụ dỗ và tra tấn, cực hình, nhưng đồng chí vẫn một mực anh dũng, kiên cường, bình tĩnh đối phó với địch, giữ khí tiết của người cộng sản. Ngày 15/11/1930, đồng chí Trần Văn Lan bị thực dân Pháp kết án khổ sai chung thân cùng với 8 đồng chí khác và  đày đồng chí giam giữ tại nhà tù Sơn La.

 

Ba năm sống trong cảnh lao tù với bao cực hình tra tấn dã man, sức khỏe của Trần Văn Lan bị giảm sút nghiêm trọng. Trên đường từ nhà tù Sơn La đi Côn Đảo, đến Hà Nội, Trần Văn Lan hoàn toàn kiệt sức. Bọn thực dân buộc phải để đồng chí nằm lại nhà tù Hỏa Lò. Những ngày cuối cùng tại đây, đồng chí gần như nằm liệt, sự tra tấn của kẻ thù đã rút cạn sức lực của Trần Văn Lan. Ngày 4 tháng 12 năm 1934, đồng chí Trần Văn Lan đã trút hơi thở cuối cùng trên sàn lạnh xà lim Hỏa Lò, Hà Nội. Lúc ấy, Trần Văn Lan tròn 35 tuổi.

 

35 tuổi đời, 15 năm cống hiến trọn vẹn cho sự nghiệp cách mạng vẻ vang, hy sinh giữa lúc tuổi xuân đang sung sức chiến đấu và dầy dạn kinh nghiệm tổ chức lãnh đạo cách mạng, Trần Văn Lan - người con ưu tú của quê hương Nam Định, người lãnh đạo xuất sắc của giai cấp công nhân đã góp phần to lớn để xây dựng nền móng đi tới thành công cho sự nghiệp cách mạng của Đảng. Cuộc đời chiến đấu không ngừng, lòng trung thành tuyệt đối với Đảng của đồng chí Trần Văn Lan mãi mãi là tấm gương ngời sáng để toàn Đảng, toàn dân, đặc biệt là giai cấp công nhân noi theo./.

T.N